રંગભૂમિ (ધ એરેના)

શું તમે જાણો છો કે ‘Rangbhoomi’ લખવા માટે મુન્શી પ્રેમચંદે પોતાની દ્રષ્ટિ અને સંવેદનાઓને એક એવા પાત્રમાં કેન્દ્રિત કરી હતી જે પોતે જ દ્રષ્ટિહીન હતો? આ નવલકથા માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ માનવીય આત્માના અજેય હોવાનો એક દસ્તાવેજ છે.

એક એવું દ્રશ્ય છે જે ક્યારેય વિસરાતું નથી: ગામની ધૂળિયા જમીન પર સૂરદાસ ઊભો છે. આસપાસ ફેક્ટરીના નિર્માણ માટે મશીનોનો ઘોંઘાટ છે, પણ સૂરદાસની આસપાસ એક વિચિત્ર શાંતિ છે. હવાની લહેરખીમાં સૂકી માટીની ગંધ પ્રસરેલી છે. જોન સેવક, જે મૂડીવાદનું પ્રતીક છે, તે સૂરદાસને ધમકાવે છે. સેવક ગર્જે છે, “આ જમીન હવે મારી છે, અહીં ચીમનીઓ ધુમાડો ઓકશે!” સૂરદાસ અત્યંત શાંતિથી જવાબ આપે છે, “સાહેબ, આ જમીન પર મારા પૂર્વજોના પરસેવાની સુગંધ છે. તમે ઈંટોની દીવાલ બનાવી શકશો, પણ આ ધરતીના આત્માને કઈ રીતે ખરીદશો?” [short pause]

સૂરદાસના મનમાં એક જ ભય છે — શું તે પોતાના ગામના લોકોની આબરૂ બચાવી શકશે? તે વિચારે છે, “જો હું અત્યારે ઝૂકી ગયો, તો આ આવનારી પેઢીઓ કોના ભરોસે જીવશે?” આ નવલકથા પ્રેમચંદના લેખનકળાનું સર્વોચ્ચ શિખર છે. તેમની ભાષામાં એક અદભૂત ધાર છે, જે પથ્થર જેવા હૃદયને પણ ઓગાળી દે છે. તેઓ લખે છે: “અધર્મ જ્યારે સત્તાના પોશાકમાં આવે છે, ત્યારે ન્યાયે બલિદાનના વસ્ત્રો પહેરવા પડે છે.”

‘Rangbhoomi’ આપણને શીખવે છે કે સત્તા અને સંપત્તિની લડાઈમાં વિજય હંમેશા પેલાનો થાય છે જે પોતાનું સર્વસ્વ હોમવાની તૈયારી રાખે છે. તે મૂડીવાદ અને પરંપરા વચ્ચેના સંઘર્ષનું એક એવું ચિત્ર છે જે આજે પણ એટલું જ પ્રસ્તુત છે. [sigh]

શું સૂરદાસનું બલિદાન ખરેખર ગામને બચાવી શકશે? શું નિર્દોષતા હિંસક મશીનો સામે ટકી શકશે? આ પ્રશ્નોના જવાબ અને સૂરદાસના અંતિમ સંઘર્ષના સાક્ષી બનવા માટે, આ પુસ્તકના પાનાઓ તમારી રાહ જોઈ રહ્યા છે. આ માત્ર એક વાંચન નથી, એક અનુભૂતિ છે.