ઇક સી અનિતા (ધેર વોઝ એન અનિતા)

નાનક સિંઘનું હૃદય પંજાબની તે ધરતી માટે ધબકતું હતું જે સામાજિક કુરિવાજોના ભાર નીચે દબાયેલી હતી. તેમણે પોતાની કલમ માત્ર વાર્તા કહેવા માટે નહીં, પણ અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવા માટે ઉઠાવી હતી. આ લેખકની કલમમાંથી જન્મ્યું છે એક અત્યંત સંવેદનશીલ સર્જન: “Ik Si Anita”.

વાર્તા એક એવા યુગની છે જ્યાં સ્ત્રીનું અસ્તિત્વ પુરુષના અહંકાર અને રૂઢિચુસ્ત સમાજની દીવાલો વચ્ચે કેદ હતું. એક દ્રશ્ય ક્યારેય ભૂલી શકાય તેમ નથી. અનિતા તેના ઘરના ખૂણામાં બેઠી છે. રૂમમાં સાંજનો આછો પ્રકાશ બારીમાંથી આવી રહ્યો છે, જે ધૂળના રજકણોને હવામાં તરતા બતાવે છે. ત્યાં અત્તરની સુગંધ નથી, પણ જૂની લાકડાની પેટીઓ અને એક ઘૂંટાયેલી ઉદાસીની ગંધ છે. અનિતાનો હાથ ધ્રૂજી રહ્યો છે, જ્યારે તે તેના પતિના કઠોર શબ્દો સાંભળે છે.

તેના મનમાં ચાલતો સંઘર્ષ એ છે: શું સ્ત્રીનું જીવન માત્ર બીજાની ઈચ્છાઓને પૂરી કરવા માટે જ છે? [uhm] તે અંદરથી ચીસો પાડી રહી છે, પણ બહાર એક સ્તબ્ધ શાંતિ છે. તે પોતાની સ્વતંત્રતા માટે તડપે છે, પણ ભય તેને અટકાવે છે. અહીં એક સંવાદ ધ્યાન ખેંચે છે. જ્યારે તે પૂછે છે, “શું મારું હોવું માત્ર તમારી પરવાનગી પર આધારિત છે?” ત્યારે સામેથી મળતો જવાબ માત્ર એક મૌન છે, જે ગર્જના કરતાં પણ વધુ ભયાનક છે.

“Ik Si Anita” માત્ર એક નવલકથા નથી, તે સમાજનું એક એવું દર્પણ છે જે આપણને અરીસો બતાવે છે કે સત્તા અને પ્રેમ વચ્ચેનો ભેદરેખા કેટલી પાતળી અને હિંસક હોઈ શકે છે. નાનક સિંઘની લેખનીની વિશેષતા એ છે કે તેઓ પાત્રોના મનોભાવોને એ રીતે આલેખે છે કે જાણે તે પીડા આપણી પોતાની હોય. તેઓ લખે છે: “સ્ત્રીની આંખોમાં વહેતા આંસુ એ કોઈ નબળાઈ નથી, પણ એ અગ્નિ છે જે એક દિવસ આખી વ્યવસ્થાને ભસ્મીભૂત કરી શકે છે.”

અનિતા આખરે કઈ દિશા પકડશે? શું તે પોતાની આઝાદી શોધી શકશે, કે પછી સામાજિક બંધનો તેને હંમેશ માટે ગળી જશે? આ પ્રશ્નનો જવાબ જાણવા માટે આ અમર કૃતિને અનુભવવી ખૂબ જરૂરી છે. [sigh]