ਪਾਰਸ

‘Paaras’ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪਤਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਪਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਚੁਨੀਲਾਲ ਮਾਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੂਹ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗੇ ਅਤਰ ਦੀ ਭਿੰਨੀ-ਭਿੰਨੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੈ, ਪਰ ਖਿੜਕੀਓਂ ਆ ਰਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਪਰਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। [short pause] ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਪਿਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਦੌਲਤ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਕਦਰ ਭੁੱਲਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ।” ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਰੁੱਖਾ ਜਿਹਾ ਸੁਰ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, “ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ।”

ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੁਨੀਲਾਲ ਮਾਡੀਆ ਨੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਡਰ ਹੈ—ਕਿਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇ। ਮਾਡੀਆ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਾਦੂਈ ਪਕੜ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਝੰਜੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਾਕ ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਿਆ: “ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਪਾਰਸ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਹੇ ਵਰਗੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਬਣਾ ਸਕੇ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਇਆ ਦੇ ਢੇਰ ਜੋੜੇ।” [sigh]

ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਮਰਿਆਦਾ ਬਚਾ ਪਾਏਗਾ, ਜਾਂ ਉਹ ਪੈਸੇ ਦੀ ਇਸ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਖੋਹ ਦੇਣਗੇ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ‘ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਇਹ ਕਾਲਾ-ਚਿੱਟਾ ਸੱਚ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ।