ઝેરના

ઝરણાની પાનાંઓ ઉઘાડતા જ તમને એક એવી સ્ત્રીનો ભેટો થાય છે, જેનું અસ્તિત્વ સમાજના કઠોર નિયમોની વચ્ચે એક સુકાઈ ગયેલા ફૂલ જેવું છે. એક વિધવા, જેના કપાળ પરથી કંકુ ભૂંસાઈ ગયું છે અને જેના માટે ઘરની ચાર દીવાલો જ આખી દુનિયા બની ગઈ છે. આ જ છે એ પાત્ર, જેની વ્યથા અને સંઘર્ષ તમને અંદર સુધી હચમચાવી દેશે.

રમણભાઈ મહીપતરામ નીલકંઠની લેખિનીમાંથી નીકળેલું આ પુસ્તક “Jherna” માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ એક સામાજિક ક્રાંતિનો પડઘો છે. વાર્તાના એક દ્રશ્યમાં, સાંજના ઝાંખા પ્રકાશમાં દીવાની જ્યોત ફફડી રહી છે. રૂમમાં જૂના લાકડાની અને ભીની માટીની એક અજીબ ગંધ છે. ત્યાં એક નાનકડી દીકરી પોતાની માને પૂછે છે, “મા, શું શિક્ષણ લેવું એ ગુનો છે?” માતાની આંખોમાં રહેલી લાચારી અને તે દીકરીની જીજ્ઞાસા વચ્ચેનું એ મૌન રૂમની હવાને ભારે કરી દે છે. [short pause]

“Jherna” માં એક સંવાદ નોંધપાત્ર છે જે વર્ષો પછી પણ યાદ રહે છે. જ્યારે સુધારક સમાજની સામે ઊભો રહીને કહે છે, “જે પરંપરા સ્ત્રીના આત્માને કચડી નાખે, તે પરંપરા જીવંત નથી, પણ બોજ છે.” સામાજિક વિરોધનો સામનો કરી રહેલા એ પાત્રોના મનમાં સતત એક ડર છે—શું દુનિયા બદલાશે? શું તેમની આ નાનકડી જ્યોત એક દિવસ મોટી મશાલ બનશે?

રમણભાઈની લેખિનીમાં એક અદ્ભુત સંયમ છે. તેઓ કહે છે, “જ્ઞાન એ જ એકમાત્ર દ્વાર છે જ્યાંથી પરિવર્તનનો સૂર્યોદય થાય છે.” આ કૃતિનો ગૂઢ સંદેશ એ છે કે, પરિવર્તન ક્યારેય સરળ હોતું નથી, તે લોહી અને પરસેવાથી સીંચાયેલું હોય છે. [sigh]

આ પુસ્તક તમને પ્રશ્ન પૂછવા મજબૂર કરશે. શું આપણે ખરેખર મુક્ત છીએ? જ્યારે તમે આ પુસ્તક વાંચશો, ત્યારે તમને સ્ત્રીના અસ્તિત્વ અને માનવ અધિકારોની લડાઈની એક ગહન સમજ મળશે. તે માનવીય સંવેદનાઓનું એક એવું દર્પણ છે જેમાં તમને પોતાનું જ પ્રતિબિંબ દેખાશે. આ વાર્તાના અંત સુધી પહોંચવાની તમારી ઉત્કંઠા જ તમને સાચું જ્ઞાન આપશે. શું એ સ્ત્રીને ન્યાય મળશે? એ જાણવા માટે તમારે “Jherna” ના આ સફરનો હિસ્સો બનવું પડશે.