વનરાજ

ઘેરા જંગલની વચ્ચે એક સગર્ભા રાણી રૂપસુંદરીનો શ્વાસ ફૂલાયેલો છે. આસપાસ વૃક્ષોના પર્ણોનો સરસરાટ અને દૂર ક્યાંક વરુના રડવાનો અવાજ સંભળાય છે. હવામાં ભીની માટી અને જંગલી ફૂલોની તીવ્ર સુગંધ પ્રસરેલી છે. આ એક રાજવંશના પતન અને એક મહાન ભવિષ્યના જન્મની ક્ષણ છે. આ દ્રશ્ય છે ધૂમકેતુ (ગૌરીશંકર ગોવર્ધનરામ જોશી) લિખિત ઐતિહાસિક મહાકાવ્ય “Vanraj”નું.

એક બાળક, જેનું નામ વનરાજ છે, જેણે મહેલોની ઠંડકને બદલે જંગલની કઠોરતામાં ઉછેર મેળવ્યો. જ્યારે જૈન મુનિ શીલગુણ સૂરિ તેને તેના રાજવી મૂળની ઓળખ આપે છે, ત્યારે વનરાજના ચહેરા પર ભાવનાઓનું એક તોફાન ઉમટે છે. મને એ દ્રશ્ય યાદ છે જ્યારે મુનિ કહે છે: “બેટા, તારી નસોમાં રાજાઓનું લોહી વહે છે, પણ તારી કસોટી જંગલમાં નહીં, પાટણના સિંહાસન પર થશે.” વનરાજ ક્ષણભર માટે શાંત થઈ જાય છે, [શ્વાસ] તેની આંખોમાં ભૂતકાળનો ડર અને ભવિષ્યની જીદ એકસાથે દેખાય છે. તે મનમાં વિચારે છે: શું એક જંગલી બનેલો યુવાન ન્યાયી રાજા બની શકશે?

ધૂમકેતુ (ગૌરીશંકર ગોવર્ધનરામ જોશી)ની કલમની ખાસિયત એ છે કે તેઓ માત્ર ઇતિહાસ નથી લખતા, પણ પાત્રોના હૃદયના ધબકારાને શબ્દો આપે છે. તેઓ લખે છે, “રાજગાદી એ અધિકાર નથી, પણ પ્રજાના આંસુ લૂછવાની એક અગ્નિપરીક્ષા છે.” આ પુસ્તક સત્તાના મોહ કરતા ધર્મ અને ત્યાગને વધુ મહત્વ આપે છે. તે દર્શાવે છે કે સાચો નેતા તે છે જે જંગલના કાંટા અને રાજમહેલના પડકારો બંનેમાં સમતુલન સાધી શકે.

“Vanraj” એ માત્ર એક રાજાની વાર્તા નથી, પણ ગુજરાતની અસ્મિતા અને ગૌરવશાળી સંસ્કૃતિના પાયાની વાત છે. આ વાર્તા તમને એ પ્રશ્ન પૂછવા મજબૂર કરશે કે શું વિધિએ નક્કી કરેલા રસ્તાને બદલી શકાય? શું એક સામાન્ય વનવાસી ખરેખર ઈતિહાસ બદલી શકે? જ્યારે પાટણના દરવાજાઓ વનરાજ માટે ખુલે છે, ત્યારે શું તે પોતાની સાથે ન્યાય લઈને આવે છે કે વિનાશ? આ સવાલોના જવાબ શોધવા માટે “Vanraj” વાંચવું એક લ્હાવો છે.