ब्रह्मांड पुराण

विस्मयाची एक खोल लहर अंगावर येते, जेव्हा आपण ब्रह्मांडाच्या निर्मितीच्या आणि विनाशाच्या त्या महागाथेचा विचार करतो. व्यासांनी रचलेल्या ‘Brahmanda Purana’ मध्ये एका अशा विश्वाचे दर्शन घडते, जिथे मानवी अहंकार आणि दैवी शक्ती यांच्यातील संघर्ष कायमस्वरूपी शांततेचा मार्ग शोधत असतात. या ग्रंथाचा मुख्य सार इतकाच आहे की, बाह्य विश्वातील प्रत्येक घटना ही आपल्या आंतरिक आत्म्याच्या विकासासाठी एक आरसा आहे.

या ग्रंथाचे एक महत्त्वाचे सूत्र म्हणजे राजा सगर आणि त्यांच्या वंशजांची कथा. व्यासांच्या लेखणीतून जेव्हा आपण ६०,००० पुत्रांचा विनाश आणि राजा भगीरथाचे ते अढळ तप वाचतो, तेव्हा लक्षात येते की, पूर्वजांच्या मुक्तीसाठी केवळ भक्ती नाही, तर ध्येयासाठी स्वतःला झोकून देण्याची वृत्ती महत्त्वाची असते. व्यास लिहितात, “ज्याप्रमाणे नदी समुद्रात विलीन होते, त्याचप्रमाणे अहंकार जेव्हा ईश्वरी इच्छेत मिसळतो, तेव्हाच खऱ्या मुक्तीचा उदय होतो.” ही ओळ समजून घेणे म्हणजे आपल्या जीवनातील संघर्षाचा अर्थ शोधणे होय.

दुसरीकडे, ललिता देवी आणि भंडासुर यांच्यातील महायुद्ध हे केवळ असुरांचा नाश नाही, तर आपल्या मनातील विकारांवर विजयाचे प्रतीक आहे. डॉक्टर चमनलाल गौतम यांनी संपादित केलेल्या या संग्रहात ब्रह्मांडाची रचना, कालाची चक्रे आणि श्रीचक्रासारख्या पवित्र भूमितीचा जो अभ्यास मांडला आहे, तो थक्क करणारा आहे. अनेकदा प्रश्न पडतो की, हजारो वर्षांपूर्वी लिहिलेले हे शास्त्र विज्ञानाशी कसे काय जुळते? व्यास यावर उत्तर देतात की, ज्ञान हे प्रवाही आहे आणि निसर्गाचे नियम कधीही बदलत नाहीत.

येथे ‘Brahmanda Purana’ मध्ये शक्तीच्या रूपाचा गौरव करताना व्यास सांगतात, “सृष्टीच्या प्रत्येक अणूमध्ये देवीचे चैतन्य आहे; तिला ओळखणे म्हणजे स्वतःच्या स्वरूपाला ओळखणे होय.” [short pause] हे वाक्य संपूर्ण ग्रंथाचा पाया आहे. हा ग्रंथ केवळ कथांचा संग्रह नाही, तर तो विश्वाच्या तालावर चालणाऱ्या मानवी जीवनाचा एक नकाशा आहे. हे अद्भुत विश्व आणि त्यातील आपले स्थान शोधण्यासाठी ‘Brahmanda Purana’ वाचणे ही केवळ गरज नाही, तर एक अनुभव आहे. हा प्रवास पूर्ण करण्यासाठी सज्ज आहात का?