ਪਾਨੀਪਤ

‘Panipat’ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਾ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਅਮਰ ਬਿਆਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਕਦੀਰ ਸਦਾ ਲਈ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। [medium pause] ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਨੇ ਨਹੀਂ ਪਲਟਦਾ, ਉਹ 1761 ਦੇ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਦੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਗੰਧ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। [short pause]

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਉਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵਰਾਓ ਭਾਊ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। [short pause] ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਗੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਰਣਭੂਮੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਸਾਈਖਾਨੇ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਹੈ। [medium pause] ਭਾਊ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਾਫ ਦਿਖਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਮਕ ਹੈ। [short pause] ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ—ਜਦੋਂ ਭਾਊ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਹੈ ਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣਕਹੀ ਉਦਾਸੀ। [long pause] ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅੱਜ ਮੌਤ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।” [medium pause] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਰ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਚਾ ਪਾਉਣਗੇ, ਹਰ ਪੰਨੇ ‘ਤੇ ਭਾਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [short pause]

ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਭੁੱਲਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। [medium pause] ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਾਟਿਲ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਦੂ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਜੀਵ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਕ ਦੇਖੋ: “ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਛੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੈਨਿਕ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਉੱਜੜੇ ਹੋਏ ਘਰਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗ ਸਨ।” [long pause] [uhm] ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਨਸਾਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸੱਤਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੇਲ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇਗਾ। [medium pause] ਜਦੋਂ ਮਰਾਠਾ ਫੌਜ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? [short pause] ਆਓ, ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣੀਏ।