ਦਿਵਸੋ ਅਨੇ ਰਾਤ੍ਰਿਓਂ

ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਚੁਰਾਹੇ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼। ਰਘੁਵੀਰ ਚੌਧਰੀ ਦੀ “Divaso Ane Ratrion” ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਪਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਵਜੂਦ ਦੀ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦਬਾਅ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਕੌੜੀ ਮਹਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਟੇਬਲ ਲੈਂਪ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਉਸਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਖਿਆਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, “ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਜ਼ਮੀਰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹੀ ਚਿਹਰਾ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂਗਾ?” [short pause]

ਰਘੁਵੀਰ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਪਰੋ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਦਿਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਦਿਨ ਤਾਂ ਬਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਧੋਖਾ ਹਨ, ਅਸਲੀ ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉੱਗਦੀ ਹੈ।”

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਵਾਦ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਜਿਊਣ ਵਾਸਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਾਂ?” ਦੋਸਤ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਅਸੀਂ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਕਸਰ ਮਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।” [sigh]

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਸੂਲਾਂ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰੇਗੀ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀ ਰਹੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚੁਣੀ ਸੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ‘ਤੇ ਥੋਪੀ ਗਈ ਹੈ? ਅਖੀਰਲਾ ਪੰਨਾ ਪਲਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੋਗੇ?