ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਏ

ਜੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਣਥੱਕ ਜੱਟ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਬਗਾਵਤ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਤਾ ਤੇ ਬਸੰਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਇੱਕ ਜਜ਼ਬਾ ਹੈ।

ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੀ ਲਿਖਤ ‘Chann Charhdaa Ae (The Moon Rises)’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਦੀ ਸਿੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਤੇ ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਵੱਜਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼। ਜੀਤਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੂਫਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਦਵੰਦ ਸਾਫ਼ ਹੈ: “ਕੀ ਪਿਆਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੈ?”

ਕੰਵਲ ਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਧ ਉਸਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ।” ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਹੈ—ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜਨਾ ਹੀ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਜੀਤਾ ਤੇ ਬਸੰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਅਜਨਬੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਘਰ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ। [ਸਿੱਧਾ ਸਾਹ] ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।

ਕੀ ਜੀਤਾ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕੇਗਾ? ਕੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਜ਼ੁਲਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕਰ ਪਾਏਗਾ ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਹੇ ਵਾਂਗ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ? ‘Chann Charhdaa Ae (The Moon Rises)’ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਰ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੈ।