ਕਿਤਾਬ ਚੋਰ

ਮਾਰਕਸ ਜ਼ੁਸਾਕ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “The Book Thief” ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਗਵਾਹ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਜਗਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਹਿੰਮਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦੀ ਉਹ ਤੰਗ ਗਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੈ, ਲੀਜ਼ਲ ਮੇਮਿੰਗਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। [short pause] ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ: ਲੀਜ਼ਲ ਹਨੇਰੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੀ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਲੋਅ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਕਸ ਵੈਂਡਨਬਰਗ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਹੈ। ਮੈਕਸ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹੇਗੀ, ਲੀਜ਼ਲ?” ਲੀਜ਼ਲ ਦਾ ਗਲਾ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹਾਂ, ਮੈਕਸ, ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਂਗੀ।” ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਬੰਬਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੈ।

ਮਾਰਕਸ ਜ਼ੁਸਾਕ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਜਾਦੂ ਇੱਥੇ ਹੈ—ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਾਲਮ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।”

ਲੀਜ਼ਲ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ ਨਹੀਂ ਚੁਰਾਉਂਦੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। [sigh] ਉਹ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੀਜ਼ਲ ਨੂੰ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ।

ਕੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ “The Book Thief” ਦੇ ਵਰਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੋ ਜਾਣਾ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੈ।