धरती अभी घूमती है
ਵੱਲੋਂ रंगेय राघव
ਸਾਰਿਕਾ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
ਸਾਰਿਕਾ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
धरती अभी घूमती है
Bhakti Yoga is a profound exploration of the path of devotion, presenting love, surrender, and spiritual discipline through the teachings of Swami Vivekananda.
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ
धरती अभी घूमती है रंगेय राघव द्वारा एक महत्वपूर्ण हिंदी उपन्यास है, जो राजस्थान, भारत में खानाबदोश और विमुक्त जनजातियों की कठोर वास्तविकताओं को दर्शाता है। यह 1955 में प्रकाशित हुआ।
ਮੁੱਖ ਸਮਝ
ਰਾਗੇਯ ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਘਵ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ, “Dharti Abhi Ghumti Hai”, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਨ ਦਾ ਜੋਖਮ ਉਠਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਨਾ ਪਛਾਣ।
ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਉਹ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਜਦੋਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅੱਗ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਸੜਨ ਦੀ ਗੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਗੇਯ ਰਾਘਵ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਧਰਤੀ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਰੁਕ ਗਿਆ ਸੀ।” [short pause]
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਦਾ ਡਰ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਸੂਰਜ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਮੁਸੀਬਤ ਲਿਆਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦੇ ਰਹਾਂਗੇ?” ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਬੇਬਸੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਰਾਘਵ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਸੱਚਾਈ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
“Dharti Abhi Ghumti Hai” ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਆਖਰੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜਿਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਚੈਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮ ਸਕਦੀ। [sigh]
ਕੀ ਇੱਕ ਕਬੀਲਾ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕੇਗਾ, ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪਿਸ ਜਾਵੇਗਾ? ਅਗਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸੰਘਰਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਚਿਣਗ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।