ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਨੀ ਰਸਧਾਰ

ਕਾਲਾ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਅਣਖ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬਾਗੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਖੋਹਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੁਮਨਾਮੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ।

ਝਵੇਰਚੰਦ ਮੇਘਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ “Saurashtra Ni Rasdhar” ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ: ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। [short pause] ਮੇਘਾਣੀ ਨੇ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕੌਮ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਸਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮੇਘਾਣੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ— “ਸੂਰਮਗਤੀ ਕੋਈ ਖਿਤਾਬ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਥਨ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਹੀਰੋ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਵਾਰਥ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੈ। [medium pause] ਇੱਥੇ ਡਾਕੂਆਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ, ਦਾਨਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਫਾਦਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਘਾਣੀ ਦਾ ਤਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਰ ਘਟਨਾ ਉਸ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। [sigh] ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ ਸਕੇ।

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। “Saurashtra Ni Rasdhar” ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਜਾਵੋਗੇ ਕਿ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਅਣਖੀ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ?