ਮੇਲੂਹਾ ਦੇ ਅਮਰ

ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ—ਇੱਕ ਨਿਡਰ, ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਇਨਸਾਨ, ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਮੇਲੂਹਾ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਮਿਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “The Immortals of Meluha” ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਜਦੋਂ ਮੇਲੂਹਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੂਹਾ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ‘ਨੀਲਕੰਠ’ ਮੰਨਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਰੱਖਿਅਕ ਜਿਸਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਹਨ। ਕੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ਮਸੀਹਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੋਹਰਾ ਹੈ?

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨੇ ‘ਵਿਕਰਮਾ’ (ਅਛੂਤ) ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕਿਉਂ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋ?” ਸ਼ਿਵ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” [ਸਾਹ]

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਹੈ—ਕੀ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਇੰਨੀ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ? ਅਮਿਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਦੇਵਤਾ ਕੋਈ ਜਨਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਉਹ ਕਰਮ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਅਸਧਾਰਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”

ਮੇਲੂਹਾ ਦੀ ਇਹ ਦੁਨੀਆ, ਜਿੱਥੇ ‘ਸੋਮਰਸ’ ਜਿਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਦਵਾਈ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੋਖਲੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੀ ਸ਼ਿਵ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਬਚਾ ਪਾਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਇਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ? ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।