ਪੂਰਵ ਰੰਗ

ਉਹ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਖਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀਆਂ ਦਹਿਲੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਘੁਵੀਰ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਰਚਨਾ “Purva Rang” ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸੁਰ ਛੇੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸਬੂਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[short pause]

ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿੱਲ੍ਹੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਆਪਣੇ ਤਾਨਪੁਰੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੇਹੱਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਸੁਰ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਤਰਨ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।” ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ?” ਉਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ [sigh] ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।

ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਸਕੇਗਾ? ਰਘੁਵੀਰ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਸੰਗੀਤ ਉਹ ਪੁਲ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।”

“Purva Rang” ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਕਲਾ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਚਾਹੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਰੰਗ ਬਦਲੀਏ, ਸਾਡਾ ਅਸਲ ‘ਪੂਰਵ ਰੰਗ’ – ਸਾਡੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ – ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨੋਟ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਸਕੇਗਾ ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਜਕੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।