लीन स्टार्टअप

एरिक रीस एकदा एका स्टार्टअपच्या अपयशाने पूर्णपणे खचले होते. कित्येक महिने कठोर परिश्रम करून त्यांनी जे उत्पादन तयार केले होते, ते बाजारात कोणालाच नको होते. हे अपयश केवळ आर्थिक नव्हते, तर ते एका ध्येयाचा अंत होते. त्या अनुभवातूनच त्यांनी एका महत्त्वाच्या प्रश्नाचा ध्यास घेतला—स्टार्टअप्सना अपयशाच्या गर्तेतून बाहेर काढणारा एखादा वैज्ञानिक मार्ग असू शकतो का? याच शोधामुळे ‘The Lean Startup’ चा जन्म झाला.

या पुस्तकाचा मूळ विचार अगदी सोपा आहे: “कल्पना प्रत्यक्षात आणताना अंदाज वर्तवण्याऐवजी, ग्राहकांच्या प्रतिक्रियांच्या आधारे प्रयोग करून शिकणे म्हणजेच खऱ्या अर्थाने व्यवसाय करणे होय.”

एरिक रीस सांगतात, “सत्य हे की, स्टार्टअप्सना व्यवस्थापनाची गरज असते, पण ती जुन्या कंपन्यांसारखी नाही.” या विधानातून ते स्पष्ट करतात की स्टार्टअप म्हणजे केवळ नशिबाचा खेळ नसून ती एक शिस्तबद्ध प्रक्रिया आहे. ‘बिल्ड-मेजर-लर्न’ म्हणजेच बनवा, मोजा आणि शिका, हे या पुस्तकाचे सूत्र आहे. ते ‘मिनिमम व्हायबल प्रॉडक्ट’ (MVP) ची संकल्पना मांडतात, जिथे तुम्ही अत्यंत साध्या स्वरूपात उत्पादन बाजारात आणून ग्राहकांच्या गरजा तपासता. यामुळे विनाकारण वेळ आणि पैसा वाया जात नाही.

अनेकदा टीकाकार विचारतात की, “जेव्हा बाजारात अनिश्चितता असते, तेव्हा सांख्यिकी माहिती (Data) खरोखर उपयोगी पडते का?” यावर एरिक रीस स्पष्ट करतात की, ही आकडेवारी केवळ ‘व्हॅनिटी’ म्हणजे केवळ देखाव्यासाठी नसावी, तर ती ‘ॲक्शनेबल’ असावी—म्हणजेच त्यातून भविष्यातील निर्णयांचा मार्ग स्पष्ट झाला पाहिजे. [short pause]

‘The Lean Startup’ मध्ये ते ‘पिव्होट’ (Pivot) करण्याची ताकद सांगतात. म्हणजे जेव्हा एखादा मार्ग चुकला असे लक्षात येते, तेव्हा जिद्दीने त्याच चुकीच्या वाटेवर चालण्यापेक्षा धोरण बदलणे किती गरजेचे आहे, हे ते पटवून देतात. [sigh] ही केवळ उद्योजकांसाठीची नियमावली नाही, तर ती विचार करण्याची एक नवीन पद्धत आहे.

एरिक रीस यांच्या मते, “यश हे तुम्ही किती वेगाने काम पूर्ण केले यावरून ठरत नाही, तर तुम्ही किती लवकर शिकलात यावरून ठरते.” स्टार्टअप म्हणजे केवळ एक स्वप्न नाही, तर ती एक विज्ञानाची प्रयोगशाळा आहे. हीच ती गुरुकिल्ली, जी तुमच्या व्यवसायाचे भविष्य बदलू शकते. ही प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी आणि स्वतःच्या कल्पनांना यशाच्या दिशेने नेण्यासाठी हे पुस्तक नक्कीच वाचायला हवे.