पुस्तक चोर

कल्पना करा, जर मृत्यू स्वतः तुमची गोष्ट सांगत असेल तर? आणि त्या गोष्टीत रक्ताच्या थारोळ्यात पडलेल्या एका लहान मुलीच्या हातात सापडलेले पुस्तक तुमचे संपूर्ण आयुष्य बदलून टाकते तर?

मार्कस झुसॅक यांची ‘The Book Thief’ ही साधी कादंबरी नाही, तर मानवी स्वभावाच्या अंधारातील प्रकाशाचा एक दस्तावेज आहे. नाझी जर्मनीच्या छायेखाली, जिथे शब्दांचा वापर द्वेष पसरवण्यासाठी केला जात होता, तिथे लीझेल मेमिंगर नावाची एक मुलगी शब्दांनाच आपले शस्त्र बनवते.

एका दृश्याची आठवण आजही मनाला घर करून आहे. हिमेल स्ट्रीटवर एक तळघर आहे, जिथे बाहेर जगाचा नरक सुरू असताना, आत हॅन्स ह्युबरमन आपल्या ॲकॉर्डियनच्या स्वरांनी लीझेलला अक्षरं वाचायला शिकवतोय. हवेत ओल्या कागदाचा आणि जळणाऱ्या लाकडाचा वास दरवळतोय. हॅन्स हळूच विचारतो, “लीझेल, तुला भीती वाटतेय का?” आणि लीझेल उत्तर देते, “मला भीती वाटतेय, पण मला या शब्दांची ओढही आहे. हीच शब्द मला जिवंत ठेवतात.” [short pause]

हे पुस्तक आपल्याला एका महत्त्वाच्या सत्याची जाणीव करून देते: युद्धात फक्त शस्त्रांनी माणसं मरत नाहीत, तर शब्दांच्या अभावाने माणुसकीही मरते. जेव्हा लीझेल नाझींच्या अग्नीमध्ये जळणारी पुस्तके चोरते, तेव्हा ती केवळ कागद वाचवत नसते, ती मानवी अस्तित्वाचा पुरावा वाचवत असते.

मार्कस झुसॅक यांची लेखणी एखाद्या जादूगारासारखी आहे. ते मृत्यूला एक संवेदनशील साक्षीदार म्हणून मांडतात, जो मानवाच्या क्रूरतेवर रडतो आणि त्यांच्या प्रेमळपणावर चकित होतो. एका ठिकाणी ते लिहितात, “माणसे जितकी सुंदर तितकीच भयानक असू शकतात.” [sigh]

हिमेल स्ट्रीटवरच्या त्या शेवटच्या रात्री, जेव्हा बॉम्बचा पाऊस पडतो आणि सर्व काही नष्ट होते, तेव्हा फक्त शब्दांनी लिहिलेले लीझेलचे डायरीचे पान उरते. हे पुस्तक म्हणजे एक प्रवास आहे, जो तुम्हाला रडवेल, पण त्याहीपेक्षा जास्त, तुम्हाला जगण्याची एक नवी दृष्टी देईल. या अनुभवाच्या गाभ्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी, ही कथा प्रत्यक्ष वाचायलाच हवी.