द सियालकोट सागा

कल्पना करा, एका रेल्वेच्या डब्यातून तुम्ही जिवंत बाहेर पडता, पण तुमच्या मागे सोडून आलेला तुमचा संपूर्ण भूतकाळ रक्ताच्या थारोळ्यात विरून गेला आहे. जर तुमच्या आयुष्याची सुरुवातच अशा एका भीषण वेदनेतून झाली, तर तुम्ही निर्माण केलेल्या साम्राज्याचा पाया कशावर उभा असेल?

अश्विन सांघी यांच्या “The Sialkot Saga” या पुस्तकाचे पान उघडले की, आपण थेट १९४७ च्या त्या भयावह फाळणीच्या कालखंडात पोहोचतो. सियालकोटहून येणारी ती ‘मृत्यूची रेल्वे’ दोन मुलांचे आयुष्य कायमचे बदलून टाकते. अरविंद बागडिया आणि अरबाज शेख. एक जण कॉर्पोरेट जगाच्या चकचकीत दालनात चढत जातो, तर दुसरा मुंबईच्या अंधाऱ्या गल्ल्यांतून सत्तेच्या शिखरावर पोहोचतो. त्यांच्यातली ही द्वेषाची आणि स्पर्धेची ओढ, इतिहासाच्या काळाच्या पडद्यावर एका जुन्या रहस्याशी गुंफलेली आहे—’द नाईन अननोन’ (नऊ अज्ञात).

मला आजही त्या दृश्याचा विसर पडत नाही जेव्हा हे दोन कट्टर शत्रू २००८ च्या ताज हॉटेलमधील दहशतवादी हल्ल्याच्या वेळी एकमेकांसमोर उभे ठाकतात. हवेत बारुदाचा उग्र वास पसरलाय, चहूबाजूंना मृत्यूचे तांडव सुरू आहे आणि त्या क्षणी, आपल्या आयुष्याची सर्व माया त्यांना निरर्थक वाटू लागते. अश्विन सांघी यांची लेखणी येथे धारदार बनते: “सत्तेची नशा ही काळाच्या महासागरात विरघळणाऱ्या मिठासारखी असते, जिचा शेवट फक्त शून्यात होतो.”

हे पुस्तक केवळ दोन माणसांची कथा नाही, तर ती मानवी लालसेची आणि सत्तेच्या खेळात हरवलेल्या नीतिमत्तेची शोकांतिका आहे. यातला अरविंद जेव्हा म्हणतो की, “व्यापार म्हणजे युद्ध आहे आणि युद्धात नैतिकता नसते,” तेव्हा वाचकाच्या मनात भीतीची एक लहर उमटते. ही कादंबरी आपल्याला विचार करायला लावते—आपण ज्याला ‘यश’ म्हणतो, ते खरंच आपल्या हातांत असते की आपण कोणा अनाम शक्तीचे बाहुले आहोत?

भूतकाळातून आलेली ही सावली, वर्तमानातील ही राक्षसी महत्त्वाकांक्षा आणि शेवटी बुटानच्या मठात मिळणारी ती शांतता… हे कथानक तुम्हाला शेवटपर्यंत श्वास रोखून धरायला लावते. ‘The Sialkot Saga’ वाचताना तुम्हाला केवळ एक थरार अनुभवता येणार नाही, तर आपल्या अस्तित्वाच्या मुळाशी असलेला तो गूढ शोधही घेता येईल. या प्रवासाचा पुढचा टप्पा काय असेल? ते जाणून घेण्यासाठी पुस्तकाची पाने उलटणे हाच एकमेव पर्याय उरतो.