चन्न चढदा ऐ (चंद्र उगवतो)

पिकांनी डोलणाऱ्या शेतावर चांदणं सांडलंय. हवेत मातीचा ओला सुगंध आणि लांबून कुठेतरी ऐकू येणारी तुतारीचा आवाज. जिता आपल्या घराच्या उंबरठ्यावर उभा आहे, डोळ्यांत एक नवी जिद्द आणि काळजात धडधडणारं प्रेम. समोर बसंती उभी आहे, जिच्या चेहऱ्यावर सामाजिक बंधनांची भीती आणि जितासोबत पळून जाण्याचा अस्वस्थ निर्णय स्पष्ट दिसतोय. हे दृश्य म्हणजे “Chann Charhdaa Ae (The Moon Rises)” या कादंबरीचा तो क्षण आहे, जिथे प्रेमाचा प्रवास संघर्षाच्या वाटेवर वळतो.

जसवंत सिंग कँवाल यांनी पंजाबच्या मातीतील ही कथा अत्यंत जिवंतपणे रेखाटली आहे. एका बाजूला जिता आणि बसंतीचे कोमल प्रेम आहे, तर दुसऱ्या बाजूला जातीभेदाची आणि शोषणाची जळजळीत वास्तविकता. मला आठवतंय, ती एक संवादफेक—जिथे जिता म्हणतो, “बसंती, हे गाव आपल्याला जगू देणार नाही, पण आपल्या प्रेमाची साक्ष हा चंद्र नक्कीच देईल.” तेव्हा बसंतीचा थरथरता आवाज उत्तर देतो, “जिता, प्रेम म्हणजे फक्त एकत्र राहणं नाही, तर अन्यायाविरुद्ध एकत्र लढणं आहे.”

कँवाल यांच्या लेखणीचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी ग्रामीण भाषेला दिलेली काव्यमयता. ते लिहितात, “माणसाच्या काळजावरचं मळभ हे केवळ पावसानेच नाही, तर अन्यायाविरुद्धच्या क्रांतीनेही दूर होतं.” जिता आणि बसंतीचे शहरात होणारे हाल आणि त्यानंतर पुन्हा आपल्या मुळांकडे, आपल्या गावाकडे परतणे हा प्रवास केवळ त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्याचा नसून तो संपूर्ण समाजाच्या मानसिक परिवर्तनाचा आहे.

“Chann Charhdaa Ae (The Moon Rises)” हे पुस्तक केवळ एक प्रेमकथा नाही; तर ते सामाजिक विषमतेच्या भिंती कशा ढासळतात, याचा एक आरसा आहे. यात [uhm] कँवाल यांनी माणसाच्या संघर्षाला एक वैश्विक रूप दिले आहे. जेव्हा जिता गावकऱ्यांना संघटित करतो, तेव्हा तो फक्त जमिनीचा लढा लढत नसतो, तर तो माणुसकीचा सन्मान मिळवण्यासाठी उभा असतो.

जेव्हा कादंबरीच्या शेवटी जिता आणि बसंती आपल्या कुटुंबात परततात, तेव्हा वाचकांच्या मनात एकच प्रश्न राहतो—खरे स्वातंत्र्य हे प्रेमात असते की क्रांतीत? या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्यासाठी ही कादंबरी नक्कीच अनुभवायला हवी. [sigh] ही कथा तुम्हाला पुन्हा एकदा स्वतःच्या मुळांचा शोध घ्यायला लावेल.