ओरिएंट एक्सप्रेसवरील खून

अगाथा ख्रिस्ती यांनी ही कादंबरी प्रत्यक्षात इस्तंबूल आणि कॅले यांमधील ‘ओरिएंट एक्सप्रेस’मध्ये प्रवास करत असताना लिहिली होती, जिथे ट्रेन एकदा बर्फात अडकून तब्बल सहा दिवस थांबली होती. त्या भीषण थंडीने आणि बंदिस्त जागेनेच लेखिकेच्या कल्पनाशक्तीला जन्म दिला.

‘Murder on the Orient Express’ ही केवळ एका खुनाची उकल नाही, तर ती मानवी नैतिकतेचा एक गुंतागुंतीचा आरसा आहे. इस्तंबूलहून निघालेली ही आलिशान रेल्वे युगोस्लाव्हियाच्या डोंगराळ भागात बर्फाच्या ढिगाऱ्यात अडकते. बाहेर गोठवणारी थंडी आहे, आणि आत एका अमेरिकन उद्योगपतीचा मृतदेह सापडतो. त्याच्या शरीरावर बारा जखमा आहेत. बाहेरून कोणीही आलेले नाही, मग मारेकरी आतच आहे!

एका दृश्यात, हर्क्युल पोयरो आणि मिसेस हबर्ड यांच्यातील संवाद आजही अंगावर शहारे आणतो. मिसेस हबर्ड थरथरत ओरडतात, “माझ्या बेडरूममध्ये कोणीतरी होतं!” त्यावर पोयरो शांतपणे विचारतात, “आणि तुम्हाला खात्री आहे का की तो माणूस एकटाच होता?” [short pause] त्यांच्या या एका प्रश्नाने संपूर्ण खोलीत पसरलेली भीती अधिकच गडद होते.

पोयरोच्या मनात एक द्वंद्व सुरू आहे. ते स्वतःशीच विचार करतात, “न्याय म्हणजे कायद्याचे पालन की सूडाची पूर्तता?” हेच या पुस्तकाचे मर्म आहे. अगाथा ख्रिस्ती यांची लेखणी इतकी धारदार आहे की त्या लिहितात, “गुन्हा केवळ रक्ताने घडत नाही, तो विचारांच्या आणि भावनेच्या संघर्षातून जन्म घेतो.” त्यांचे वर्णन वाचताना आपल्याला त्या डब्यातील मंद उजेड, सिगारचा धूर आणि खिडकीबाहेरचा पांढरा शुभ्र बर्फ जणू डोळ्यांसमोर दिसतो.

ही कथा समाजाच्या न्यायव्यवस्थेवर प्रश्नचिन्ह उभे करते. जेव्हा कायदा अपयशी ठरतो, तेव्हा माणूस स्वतः न्यायाधीशाची भूमिका घेतो का? हा प्रवास वाचकाला अशा एका वळणावर आणून सोडतो जिथे उलगडा झाल्यावरही मन अस्वस्थ होते. [sigh]

अखेर, ट्रेन पुन्हा सुरू होते, पण प्रवासी मात्र पूर्णपणे बदललेले असतात. पोयरोच्या समोर आता एक अशी केस आहे, जिथे सत्य आणि असत्य यांच्यातील रेषा धूसर झाली आहे. शेवटी काय घडले असेल? ते जाणून घेण्यासाठी ही गुंतागुंतीची आणि थरारक सफर पूर्ण करणे आवश्यक आहे.