मेलुहाचे अमर

हिमालयाच्या बर्फाळ रांगांतून एक तरुण टोळीप्रमुख खाली उतरतोय. त्याच्या अंगावर जखमांच्या खुणा आहेत, पण हवेत एक अनाकलनीय शांतता आहे. तो मेल्हुहाच्या सीमेवर पोहोचतो, तेव्हा त्याचे रक्त शुद्ध होते आणि त्याचा गळा अचानक निळा पडू लागतो. तिथे उभे असलेले लोक त्याला देवासारखे मानून नतमस्तक होतात. हे आहे ‘The Immortals of Meluha’.

अमिष त्रिपाठी यांनी लिहिलेली ही कथा केवळ एका काल्पनिक साम्राज्याची नाही, तर ती नियती आणि मानवी संघर्षाचा एक प्रवास आहे. शिव जेव्हा मेल्हुहामध्ये येतो, तेव्हा त्याला वाटते की तो फक्त एक सामान्य प्रवासी आहे. पण तेथील प्रगत संस्कृती, शिस्तबद्ध जीवन आणि ‘सोमरस’ नावाचा अमरत्व देणारा पदार्थ पाहून तो थक्क होतो. [short pause]

मला एका प्रसंगाने भारावून टाकले आहे, जिथे सती, जी एक ‘विकर्मा’ म्हणून बहिष्कृत आहे, तिला सन्मानाने जगण्याचा अधिकार मिळावा म्हणून शिव सर्वांविरुद्ध उभा राहतो. जेव्हा तो म्हणतो, “नियती ही फक्त एक संधी असते, खरा निर्णय तर आपल्या कर्मानेच घ्यावा लागतो,” तेव्हा त्याच्या आवाजातील कणखरपणा आणि माणुसकी स्पष्ट जाणवते. [sigh]

अमिष यांची लेखणी साधी पण धारदार आहे. लेखकाची शैली अशी आहे की, ते इतिहासाला मिथकांशी अशा कुशलतेने जोडतात की वाचक पूर्णपणे हरवून जातो. पुस्तकाचा खरा गाभा हा आहे की, देव किंवा महामानव हे जन्माने नसून, आपल्या निवडी आणि कर्माने बनतात. ‘चांगले’ आणि ‘वाईट’ यातील सीमारेषा किती धूसर असू शकते, हे या कथेतून सुंदररित्या उलगडत जाते.

शिव या मोहिमेत केवळ शत्रूंना हरवत नाही, तर तो सत्याचा शोध घेतो. ज्या साम्राज्याला तो वाचवायला आला, त्याच साम्राज्याच्या मुळाशी काहीतरी भयानक दडलेले आहे का? जेव्हा त्याला कळते की सूर्यवंशी आणि चंद्रवंशी यांच्यातील युद्धामागे केवळ द्वेष नाही, तर काहीतरी गहन सत्य आहे, तेव्हा त्याचे आयुष्य बदलून जाते. [uhm]

ही कथा तुम्हाला केवळ एका प्राचीन भारतात घेऊन जात नाही, तर ती तुम्हाला तुमच्या स्वतःच्या आत डोकावण्यास भाग पाडते. शिव शेवटी ‘महादेव’ कसा बनतो? आणि त्या नीलकंठ असण्याच्या धकाधकीच्या प्रवासात तो स्वतःला कसा शोधतो? हे जाणून घेण्याची ओढ तुम्हाला शेवटच्या पानापर्यंत खिळवून ठेवेल.