बिजय सिंह

‘Bijay Singh’ हे केवळ एक पुस्तक नसून आधुनिक पंजाबी साहित्याचा पाया रचणारा एक असा आरसा आहे, ज्याने एका संपूर्ण पिढीला धैर्याची आणि नैतिकतेची नवी व्याख्या शिकवली. भाई वीर सिंग यांची ही कलाकृती वाचकाला अंधारातून प्रकाशाकडे नेणारा एक प्रवास आहे.

कथेचा नायक विजय सिंग एका कठीण वळणावर उभा आहे. खोलीत दिवटीचा मंद प्रकाश थरथरतोय, हवेत चंदनाच्या उबदार सुगंधाचा दरवळ आहे आणि बाहेर मध्यरात्रीची शांतता भयाण वाटत आहे. विजय सिंग एकटाच बसला आहे, त्याच्या नजरेत एक प्रकारची अस्वस्थता आहे, पण आत्मविश्वासाची ठिणगीही आहे. त्या रात्रीचे वातावरण जणू त्याच्या मनातील संघर्षाला साक्ष देत आहे.

एकदा एका प्रसंगात विजय सिंगने आपल्या शत्रूला जे उत्तर दिले, ते आजही अंतःकरण हलवून सोडते. तो म्हणतो, “शस्त्रे बाह्य शक्ती देऊ शकतात, पण सत्य हेच आत्म्याचे कवच आहे.” समोरचा शत्रू स्तब्ध झाला. या संवादात भाई वीर सिंग यांनी मानवी अहंकार आणि आत्मिक बळाची जी तुलना केली आहे, ती विलक्षण आहे. [short pause] त्यांच्या लेखणीची ताकद या वाक्यात दिसते: “ज्याच्या मनात ईश्वराची भीती आहे, त्याला जगातल्या कोणत्याही क्रूरतेची भीती वाटत नाही.”

भाई वीर सिंग यांनी या कादंबरीत हे स्पष्ट केले आहे की, व्यक्तीची खरी महानता ही त्याच्या सत्तेत किंवा संपत्तीत नसून, संकटाच्या काळात तो स्वतःच्या तत्त्वांशी किती प्रामाणिक राहतो, यात आहे. लेखकाची भाषाशैली अत्यंत साधी पण मनाला भिडणारी आहे. त्या काळातील मानवी स्वभाव, प्रेम आणि बलिदानाच्या कथा त्यांनी इतक्या प्रभावीपणे मांडल्या आहेत की, वाचताना आपण त्या काळात स्वतःला अनुभवतो. [sigh]

कथेच्या शेवटी विजय सिंग एका अशा निर्णयावर येतो जिथे त्याचे संपूर्ण आयुष्य पणाला लागते. तो स्वतःच्या मनाला विचारतो, “काय मी सत्याची कास धरून स्वतःचे अस्तित्व टिकवू शकेन?” त्या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्यासाठी प्रत्येक वाचकाला हे पुस्तक पुन्हा पुन्हा वाचावेसे वाटते. या प्रवासात पुढे काय घडते आणि विजय सिंग आपल्या तत्त्वांवर किती ठाम राहतो, हे जाणून घेण्यासाठी हे पुस्तक वाचणे अनिवार्य आहे.