ગોરખગઢ

શું તમે જાણો છો કે ‘Gorakhgad’ માત્ર એક કિલ્લાની વાર્તા નથી, પણ મહારાષ્ટ્રની સહ્યાદ્રીની પહાડીઓમાં દટાયેલા એવા બલિદાનનો દસ્તાવેજ છે, જે ઈતિહાસના પાનાઓમાંથી ક્યારેય બહાર નથી આવ્યો? વિશ્વાસ પાટીલે આ નવલકથા લખતી વખતે સ્વયં અનેકવાર એ દુર્ગમ પહાડોની મુસાફરી કરી હતી, જેથી તેઓ તે પથ્થરોની ચીસોને અનુભવી શકે.

આ વાર્તામાં ગોરખગઢના ગઢ પર તોપના ગોળા અને તલવારોનો રણકાર ગુંજે છે. [short pause] ઠંડી રાત છે, મશાલનો પ્રકાશ કિલ્લાની દિવાલો પર વિચિત્ર પડછાયા રચે છે. હવામાં બળેલા દારૂગોળાની ગંધ છે. સરદાર સર્વે પોતાના મકાનમા બેઠા છે. બહાર મુઘલ સેનાની ઘેરાબંધી ચુસ્ત બની રહી છે. અહીં એક દ્રશ્ય છે જે ક્યારેય વિસરાતું નથી.

જ્યારે વિશ્વાસ પાટીલ લખે છે: “ગઢની માટી પણ જાણે પોતાના પુત્રોના લોહીની રાહ જોઈ રહી હતી,” ત્યારે તે વાચકને એ સમયના ભયાનક સત્યમાં ખેંચી લે છે. એક ક્ષણે સર્વે તેમના સેનાપતિને પૂછે છે, “શું આપણે આ જમીન બચાવી શકીશું?” સેનાપતિનો જવાબ આવે છે, “સરદાર, આપણે જમીન નથી બચાવતા, આપણે આવતીકાલની આઝાદીના બીજ વાવી રહ્યા છીએ.” [medium pause]

પાત્રના મનમાં એક તરફ દેશપ્રેમ છે અને બીજી તરફ અંદરખાને છુપાયેલો ગદ્દાર. વિશ્વાસ પાટીલની લેખનીમાં અદભૂત કૌશલ્ય છે; તેઓ રણમેદાનના વર્ણનને પણ કવિતાની જેમ કોતરે છે. આ પુસ્તક માત્ર એક યુદ્ધની ગાથા નથી, પણ એ કહે છે કે સત્તા અને દેશપ્રેમ વચ્ચેનું અંતર હંમેશા લોહીના રંગે જ લખાય છે. [sigh]

શું વિશ્વાસઘાત વચ્ચે પણ દેશભક્તિ જીવંત રહી શકે? આ પ્રશ્ન જ ‘Gorakhgad’ ને અમર બનાવે છે. અંતમાં જ્યારે ગઢનું પતન થાય છે, ત્યારે એ હાર નથી, પણ એક એવી જ્વાળા છે જેણે ભવિષ્યના સ્વરાજ્યને જન્મ આપ્યો. આ પુસ્તક વાંચ્યા પછી સહ્યાદ્રીના પહાડો તમને ક્યારેય પહેલા જેવા નહીં લાગે. આ ગાથાને પૂરેપૂરી અનુભવવા માટે, તમારે આ પૃષ્ઠોમાં ખોવાવું જ પડશે.