કાયર (કોયર)

ભીની માટીની સોડમ હવામાં પ્રસરેલી છે. કુટ્ટનાડના વિશાળ ડાંગરના ખેતરોમાં સવારના સૂર્યના સોનેરી કિરણો પાણી પર તરે છે. એક વૃદ્ધ ખેડૂત પોતાના જમીનના ટુકડાને પંપાળી રહ્યો છે, જાણે તે કોઈ બાળક હોય. આ ક્ષણ શાંત છે, પણ આ શાંતિની નીચે સાત પેઢીઓનો સંઘર્ષ, પરસેવો અને લોહી દટાયેલા છે. આ છે “Kayar”.

થકાઝી શિવશંકર પિલ્લઈ દ્વારા રચિત આ મહાકાવ્ય માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ કેરળની સામાજિક આત્માનો અરીસો છે. એક એવી વાર્તા જે સદીઓ જૂની જમીનદારી પ્રથાથી લઈને આધુનિક ક્રાંતિ સુધીની સફર ખેડે છે. લેખક અહીં એક એવો માહોલ સર્જે છે જ્યાં માણસ અને જમીન વચ્ચેનો સંબંધ જ જીવનનું કેન્દ્રબિંદુ બની જાય છે.

મને યાદ છે એ દ્રશ્ય, જ્યાં એક વૃદ્ધ જમીનદાર અને તેનો યુવાન પૌત્ર આમને-સામને આવે છે. વૃદ્ધ કહે છે, “આ જમીન આપણા લોહીથી સિંચાયેલી છે, તેને વેચવી એટલે આપણી ઓળખ ગુમાવવી.” પૌત્ર ગંભીરતાથી જવાબ આપે છે, “દાદા, સમય બદલાયો છે. હવે જમીન પર માલિકી નહીં, પણ તેને ખેડનારનો અધિકાર હોવો જોઈએ.” આ સંવાદમાં જ આખી નવલકથાનો સાર સમાયેલો છે – પરંપરા અને પરિવર્તન વચ્ચેનો શાશ્વત સંઘર્ષ. [medium pause]

થકાઝી શિવશંકર પિલ્લઈની કલમ અદ્ભુત છે. તે લખે છે, “માણસ જમીનનો માલિક બનવા નીકળ્યો, પણ અંતે જમીન જ માણસની માલિક બની ગઈ.” આ વાક્યમાં છુપાયેલો જીવનનો કડવો સત્ય છે કે સત્તા અને સંપત્તિ પાછળ દોડતો માનવી અંતે તો એ જ માટીમાં ભળી જવાનો છે. લેખક કુટ્ટનાડના દરેક પાત્રના મનોજ્ઞાનને એટલી ઝીણવટથી આલેખે છે કે આપણને તેમના ડર અને સપના આપણા પોતાના લાગે છે. [sigh]

આ પુસ્તક તમને પ્રશ્ન કરવા મજબૂર કરશે. શું આપણે પ્રગતિના નામે આપણી મૂળ સંસ્કૃતિ અને માટી સાથેના સંબંધોને છોડી દીધા છે? [short pause]

“Kayar” માત્ર એક નવલકથા નથી, પણ માનવ સ્વભાવનું એક એવું દર્શન છે જે તમને વાંચ્યા પછી પણ લાંબા સમય સુધી અંદરથી હચમચાવી નાખશે. શું તમે તૈયાર છો આ લાંબી સફર પર નીકળવા? કારણ કે આ વાર્તા તમને સત્યની નજીક લઈ જશે.