સંધ્યાકાળદલ્લી મ્યાક્કુ

એકલતાનું એક એવું દર્દ જે હૃદયના ઊંડાણમાં ક્યાંક ધરબાયેલું પડ્યું હોય, તે ‘Sandhyakaaladalli Myakku’ વાંચતી વખતે અનુભવાય છે. જ્યારે એક વૃદ્ધ ચોકીદાર રાત્રિના અંધકારમાં એક ભટકતા શિયાળ સાથે મૌન સંવાદ સાધે છે, ત્યારે માનવ અને પ્રકૃતિ વચ્ચેનું એ અદ્રશ્ય જોડાણ આપણને વિચારતા કરી મૂકે છે. પી. લંકેશની આ કૃતિ માત્ર વાર્તાઓનો સંગ્રહ નથી, પણ બદલાતા ભારતની કઠોર વાસ્તવિકતાનું પ્રતિબિંબ છે.

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે હું ક્યારેય ભૂલી શકતો નથી. રૂમમાં જૂના કાગળોની વાસ છે અને બારીમાંથી આવતો ઝાંખો પ્રકાશ દીવાલ પર પડેલી તિરાડોને સ્પષ્ટ કરે છે. લંકેશના શબ્દોમાં, “વ્યક્તિ જ્યારે સપનાઓ અને વાસ્તવિકતાની વચ્ચે લટકે છે, ત્યારે સમય જાણે થંભી જાય છે.” અહીં પાત્રોના સંવાદો તીક્ષ્ણ છે. એક યુવાન બળવાખોર જ્યારે તેના પિતાને પૂછે છે, “શું આપણી આઝાદી માત્ર પુસ્તકોમાં જ જીવે છે?” ત્યારે પિતાનો જવાબ માત્ર એક નિસાસો છે. [sigh] એ નિસાસામાં આખા યુગની લાચારી છુપાયેલી છે.

પી. લંકેશની લખવાની શૈલી અદ્ભુત છે; તે ગંભીર વિષયોને પણ સાદગીથી રજૂ કરે છે. તેઓ માનવ સ્વભાવની એ જટિલતાને ઉઘાડી પાડે છે જ્યાં આદર્શો અને સ્વાર્થ એકબીજા સાથે અથડાય છે. આ પુસ્તકનો આત્મા એ સત્ય છે કે માણસ ગમે તેટલો આધુનિક બને, પણ તે પોતાની મૂળભૂત એકલતામાંથી ક્યારેય છટકી શકતો નથી. [medium pause]

શું આધુનિકીકરણની દોડમાં આપણે માણસ હોવાનું ભૂલી ગયા છીએ? પી. લંકેશ આપણને સમાજના એ અંધારા ખૂણાઓ બતાવે છે જ્યાં આજે પણ સંઘર્ષ જીવંત છે. [short pause] ‘Sandhyakaaladalli Myakku’ વાંચતી વખતે તમે માત્ર પાત્રોને નથી જોતા, પરંતુ તમારી પોતાની અંદરની અશાંતિને પણ ઓળખો છો. જ્યારે છેલ્લું પાનું પૂરું થશે, ત્યારે તમારી આંખોમાં એક પ્રશ્ન હશે, જેનો જવાબ કદાચ તમે પોતે જ શોધવો પડશે. આ માત્ર એક સાહિત્યિક સફર નથી, પણ આત્મખોજની એક તક છે. તમે ક્યારેય વિચારી જોયું છે કે રાત્રિના તે છેલ્લા પ્રહરમાં, તમારી સાથે કોણ હોય છે?