જામવાની જતન

આ વાર્તાના અંત સુધી પહોંચતા, સંપત્તિ અને વ્યવહાર વિશેની તમારી તમામ ધારણાઓ હંમેશ માટે બદલાઈ જશે. હરીન્દ્ર દવેની “Jamvani Jatan” માત્ર વેપારીઓની દુનિયા નથી, પણ માણસાઈની એક ગહન આરસી છે.

એક દ્રશ્ય કલ્પના કરો. રણછોડભાઈની દુકાનમાં સોનાના ઘરેણાંની ચમક અને જૂના લાકડાની મીઠી સુગંધ હવામાં ભળેલી છે. બહાર બપોરનો આકરો તડકો છે, પણ અંદર એક ગંભીર સંવાદ ચાલી રહ્યો છે. પોપટલાલ, એક પ્રામાણિક સોની, પોતાની નીતિ અને વ્યવહાર વચ્ચે ઝઝૂમી રહ્યો છે. હરીન્દ્ર દવે લખે છે, “માણસના ત્રાજવે જ્યારે આત્મા તોલાય, ત્યારે સોનાની કિંમત પણ સાવ નજીવી લાગે છે.”

એક પ્રસંગ જે હંમેશા મનમાં ગુંજતો રહે છે: જ્યારે અંબાલાલની મુશ્કેલીમાં આખું વેપારી મંડળ ભેગું થાય છે. ત્યાં એક સંવાદ છે, જ્યાં ત્રિભોવનદાસ પૂછે છે, “શું આ નફો છે કે નુકસાન?” ત્યારે જવાબ મળે છે, “આ નફા-તોટાનો ખેલ નથી, આ તો સંબંધોની મૂડી છે.” કાંતિલાલનું પાત્ર આ પુસ્તકનો જીવ છે. તે જ્યારે સમજે છે કે સંગ્રહ કરવા કરતાં વહેંચવામાં અને સામાજિક મૂલ્યો જાળવવામાં સાચી સમૃદ્ધિ છે, ત્યારે વાચક પણ ભીતરથી હચમચી જાય છે.

હરીન્દ્ર દવેની લેખનશૈલી અદભૂત છે. તેઓ એક નાનકડા સોદામાં પણ જીવનનું મોટું તત્વજ્ઞાન વણી લે છે. [uhm] તેમની ભાષામાં એવી સાદગી છે કે તે સીધી હૃદયને સ્પર્શે છે. આ પુસ્તકનો ગૂઢ સંદેશ એ છે કે પદાર્થ કરતાં માણસનો વ્યવહાર અને ચારિત્ર્ય એ જ સાચું ભાથું છે. [sigh]

શું કાંતિલાલ આખરે એ પારખી શકશે કે જેને તે વર્ષોથી લક્ષ્મી માનતો હતો, તે ખરેખર ક્યાં વસે છે? આ પ્રશ્નનો જવાબ મેળવ્યા પછી તમે પોતે પણ બદલાઈ જશો. “Jamvani Jatan” એ જીવનના વ્યાપારને સમજવા માટેનું એક અનિવાર્ય પુસ્તક છે. તેને વાંચવું એટલે પોતાની જાતને ફરીથી શોધવી.