ਅਗਨੀਸਾਕਸ਼ੀ (Witness by Fire)

ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪੁਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਚੁੱਪ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਅੱਗ ਜੋ ਸਾੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ‘Agnisakshi’ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਔਰਤ, ਦੇਵਕੀ ਮਾਨਮਪੱਲੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।

ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੈ ਦੇਵਕੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਮੱਧਮ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਪਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਹੋਂਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਮ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਲਲਿਥੰਬਿਕਾ ਅੰਥੇਰਜਨਮ ਦੀ ਲਿਖਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਜਾਦੂ ਹੈ; ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਗਵਾਹ ਮੰਨ ਕੇ ਬੱਝੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹੀ ਅੱਗ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਰਹੀ ਹੈ।”

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਉੱਨੀ ਨੰਬੂਦਿਰੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ?” ਉੱਨੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਹੋ, ਦੇਵਕੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।” [short pause] ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੋ ਦੁਨੀਆਵਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਹਨ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤਰ-ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਬਗਾਵਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਕੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ‘ਤੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। [medium pause] ਲਲਿਥੰਬਿਕਾ ਅੰਥੇਰਜਨਮ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤੀਬਰਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਦੇਵਕੀ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇਗੀ? ਕੀ ਉਹ ਅੱਗ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਜਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ? ‘Agnisakshi’ ਦੀ ਇਹ ਗਾਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਤਜਰਬਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਫ਼ਰ ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹੀ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹੋਗੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ।