धरती अभी घूमती है

રાજસ્થાનની ધૂળિયા કેડીઓ પર રાત પડે છે. આકાશમાં તારલાઓ જાણે કોઈ અજાણી ભાષામાં કંઈક લખી રહ્યા છે. રણના સૂકા પવનમાં ક્યાંક દૂરથી આવતા કૂતરાઓના ભસવાનો અવાજ સંભળાય છે, અને અગ્નિના ધુમાડામાં શેકાતી રોટલીની સોડમ હવામાં ભળે છે. પણ આ શાંતિ ક્ષણિક છે. પોલીસની ગાડીના ટાયરોનો ડામર પર ઘસાવાનો અવાજ શાંતિને ચીરી નાખે છે. આ છે ‘Dharti Abhi Ghumti Hai’.

રંગેય રાઘવ આ નવલકથામાં એક એવી દુનિયાને જીવંત કરે છે જે આપણી નજર સામે હોવા છતાં અદ્રશ્ય છે. ભટકતી વિચરતી જાતિઓના જીવનમાં એક સીન એવો છે જે મન પર ઊંડી છાપ છોડી જાય છે. એક વૃદ્ધ વડીલ પોતાની જૂની લાકડી પકડીને યુવાન પેઢીને સમજાવે છે, “બેટા, આ ધરતી કોઈની ગુલામ નથી. આ પવન તારો છે, આ તારા છે. પણ આ સભ્ય સમાજ? એ તો તારી છાયા પણ ખરીદવા માંગે છે.” [short pause]

પાત્રોના મનમાં સતત એક ડર છે—પોતાની જમીન છીનવાઈ જવાનો ડર અને ઓળખ ભૂંસાઈ જવાનો ભય. રંગેય રાઘવની કલમમાં એક અજબની ધાર છે. તેઓ લખે છે, “માણસ જ્યારે પોતાની જ ધરતી પર અપરિચિત થઈ જાય, ત્યારે તે જીવતો નથી, બસ શ્વાસ લે છે.” આ વાક્યમાં જ આખી નવલકથાનો આત્મા સમાયેલો છે. [sigh]

‘Dharti Abhi Ghumti Hai’ માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ એ વ્યવસ્થા પરનો પ્રહાર છે જે સીમાઓ બાંધીને માણસને કેદ કરે છે. આ પુસ્તક સમજાવે છે કે સત્તા અને સમાજની ક્રૂરતા સામે સંઘર્ષ કરતી વખતે માણસ પોતાની માનવતા કેવી રીતે ટકાવી રાખે છે. લેખકની શૈલીમાં એક પ્રકારનું લોહી અને પરસેવાની સુગંધ છે. તેઓ કોઈ આદર્શવાદી ચિત્ર નથી દોરતા, પણ સચ્ચાઈનો અરીસો બતાવે છે.

શું આ ભટકતી જાતિઓ ક્યારેય સ્થાયી શાંતિ પામી શકશે? કે પછી તેમનું જીવન આ ધરતીની જેમ માત્ર એક ચક્ર બનીને રહી જશે? આ સવાલનો જવાબ શોધવા માટે તમારે આ પુસ્તકના પાનાઓ ઉથલાવવા જ પડશે. એક એવી સફર, જે તમને અંદરથી હચમચાવી નાખશે.