ਪਾਟਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ

ਕੇ. ਐਮ. ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਾਗੀ। [short pause] ਉਹ ਪਾਟਣ ਦੀ ਉਸ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹੇਠ ਦੱਬ ਗਈ ਸੀ। [medium pause] ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲਿਆ “The Glory of Patan” — ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਵਲ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। [long pause]

ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪਾਟਣ। [short pause] ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀਪਣ ਘੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [medium pause] ਮੀਨਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਮੋਦਰ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ, ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। [short pause] ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਜ਼ਹਿਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। [medium pause] ਦਾਮੋਦਰ ਮਹਿਤਾ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਮੁੱਠ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਗਦਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। [short pause] ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਪਾਟਣ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਹੈ।” [long pause]

ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। [short pause] “The Glory of Patan” ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਜਿੱਤ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [medium pause] ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਦੂ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [short pause] ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਹੌਸਲੇ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।” [medium pause]

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ‘ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ—ਕੀ ਸੱਤਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਇਮਾਨ ਵੇਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? [short pause] ਕੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕਰਤੱਵ ਵਿਚਕਾਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਚੋਣ ਸਾਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ? [long pause] ਪਾਟਣ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪਿਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜ਼ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। [short pause] ਕੀ ਪਾਟਣ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇਗੀ, ਜਾਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ? [medium pause] ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ।