કોસલા

ભાલચંદ્ર નેમાડે જ્યારે યુવાનીના ઉંબરે હતા, ત્યારે તેમને અનુભવાયું કે સાહિત્યના રૂઢિચુસ્ત માળખામાં જીવતા માણસની ગૂંગળામણ ક્યાંય વ્યક્ત થતી નથી [short pause] તેમણે પોતાના અંદરના આક્રોશ અને અસ્તિત્વના ખાલીપાને કાગળ પર ઉતારવાનું નક્કી કર્યું [medium pause] અને પરિણામે જન્મ્યું એક ક્રાંતિકારી પુસ્તક: ‘Kosala’ [long pause]

આ ‘Kosala’ માત્ર એક નવલકથા નથી [short pause] પણ એક આખી પેઢીનો અવાજ છે [medium pause] પાંડુરંગ સાંગવીકર નામનો યુવાન જ્યારે પૂણેના કોલેજ કેમ્પસમાં ફરે છે, ત્યારે આસપાસનું વાતાવરણ તેને શૂન્ય ભાસે છે [short pause] તે એક એવી રૂમમાં બેઠો છે જ્યાં જૂની પુસ્તકોની ગંધ અને બહારથી આવતી શેરીના ઘોંઘાટ વચ્ચે તે પોતાની ઓળખ શોધે છે [medium pause]

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે મને હંમેશા સ્પર્શી જાય છે [short pause] પાંડુરંગ પોતાના મિત્રને કહે છે, “આ બધું જે આપણે કરી રહ્યા છીએ, તેનો અર્થ શું છે?” [short pause] મિત્ર હસીને કહે છે, “જીવવાનું, બીજું શું?” [short pause] પાંડુરંગનો અવાજ ઠંડો છે, તે કહે છે, “પણ આ જીવવું ક્યાં સુધી મધ્યમવર્ગીય મર્યાદાઓમાં કેદ રહેશે?” [long pause]

નેમાડેની ભાષામાં એક અદભૂત ધાર છે [short pause] તે લખે છે, “માણસ આખરે એક એવો પ્રવાસી છે જેને રસ્તાની શોધ નથી, પણ રસ્તા પર ચાલતી વખતે જે થાક લાગે છે, તેની સ્વીકૃતિની શોધ છે” [medium pause] આ પુસ્તક આપણને સમજાવે છે કે જીવન નિરર્થકતાથી ભરેલું હોઈ શકે, પણ એ નિરર્થકતાને સ્વીકારીને પોતાના અર્થો જાતે રચવા એ જ ખરી આઝાદી છે [medium pause]

શું પાંડુરંગ આ અંધારી ગલીઓમાંથી બહાર નીકળી શકશે? [short pause] શું તે પોતાની અંદર રહેલા અજાણ્યા માણસને ઓળખી શકશે? [short pause] ‘Kosala’ માત્ર વાંચવા માટે નથી [uhm] [short pause] પણ અનુભવવા માટે છે [long pause] આ પુસ્તક તમને તમારા પોતાના અસ્તિત્વના મૂળ સુધી લઈ જશે [medium pause] અને અંતે, તમે પણ એ સવાલ પૂછતા થઈ જશો જે પાંડુરંગે પૂછ્યા હતા.