વ્યક્તિ અને વલ્લી

માણસના સ્વભાવની અનેક રંગીન ગલીઓમાં છુપાયેલી મીઠાશ અને કરુણાનો અનુભવ કરાવતી એક એવી લાગણી, જે વાંચતા જ હૃદયમાં એક અનોખી હૂંફ પ્રસરી જાય છે. આ લાગણી છે ‘Vyakti Ani Valli’ ની દુનિયામાં પ્રવેશતી વખતે થતી અનુભૂતિ.

પી.એલ. દેશપાંડેએ આ પુસ્તકમાં માત્ર પાત્રો નથી રચ્યા, પણ જીવંત મનુષ્યોને શબ્દોમાં કંડાર્યા છે. [medium pause] કલ્પના કરો, એક સાંજનો સમય છે. જૂની ચાલીની બારીમાંથી સાંજનો કેસરી તડકો અંદર આવે છે, હવામાં ભીની માટી અને ગરમ ચાની મીઠી સુગંધ ભળેલી છે. ત્યાં અંતૂ બરવા બેઠા છે, જેમના જીવનની ઉલઝન અને તેમના સપનાઓ વચ્ચેનો સંઘર્ષ એકદમ સ્પષ્ટ દેખાય છે. એમના ચહેરા પરની રેખાઓ જાણે એક આખી જીવનગાથા કહેતી હોય તેમ લાગે છે.

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે ક્યારેય વિસરાતું નથી. એક બાજુ નારાયણનો શાંત સ્વભાવ અને બીજી બાજુ સમાજની કઠોરતા. જ્યારે સંવાદ થાય છે, ત્યારે એમના અવાજમાં એક પ્રકારની નમ્રતા અને છતાંય મક્કમતા હોય છે. પી.એલ. દેશપાંડેની કલમની ખૂબી એ છે કે તેઓ ગંભીર વિષયને પણ રમૂજના હળવા સ્પર્શ સાથે રજૂ કરે છે. તેઓ લખે છે, “માણસ ગમે તેટલો મોટો થાય, પણ એના બાળપણના સંસ્કાર એની સાથે જ રહે છે.”

આ પુસ્તકનો આત્મા એ છે કે તે આપણને સમજાવે છે કે સાચી સુંદરતા મોટા હોદ્દાઓમાં કે ધનમાં નથી, પણ એકબીજા સાથેના નિર્વ્યાજ સંબંધોમાં છે. સમાજની પાખંડતા પર તેઓ કટાક્ષ કરે છે, પણ એમાં ક્યાંય દ્વેષ નથી, માત્ર એક સમજદાર મિત્રની સહાનુભૂતિ છે. [short pause]

તેમની ભાષાશૈલી એટલી પ્રવાહી છે કે તમે પાના ઉલટાવતા હોવ ત્યારે તમને લાગે કે તમે કોઈ વ્યક્તિ સાથે વાત કરી રહ્યા છો. શું આ પાત્રો માત્ર કલ્પના છે કે પછી આપણા જ પડોશમાં વસતા કોઈ સગા છે? [sigh] આ સવાલ વાંચ્યા પછી પણ લાંબા સમય સુધી મનમાં ગુંજતો રહેશે. એકવાર આ પુસ્તક હાથમાં લીધા પછી, તેને અધૂરું મૂકવું અશક્ય છે. આ સફર તમારી જિંદગીના દ્રષ્ટિકોણને હંમેશ માટે બદલી નાખશે.