પ્રતિદ્વંદી

આ વાર્તાના અંત સુધી પહોંચતા, તમે તમારી આસપાસની દુનિયા અને તમારી પોતાની મહત્વાકાંક્ષાઓ વિશે જે કંઈ માનતા હતા, તે બધું જ બદલાઈ જશે.

સુનીલ ગંગોપાધ્યાય રચિત ‘Pratidwandi (The Adversary)’ એ માત્ર એક બેરોજગાર યુવાનની કહાની નથી, પણ એક એવી પેઢીનો અવાજ છે જે આદર્શો અને વાસ્તવિકતા વચ્ચે કચડાઈ રહી છે. [short pause] સિત્તેરના દાયકાનું કલકત્તા. ગલીઓમાં ધુમાડો છે, હવામાં બેચેની છે અને સિદ્ધાર્થ નામનો એક યુવાન ઈન્ટરવ્યુ માટે લાંબી કતારમાં ઉભો છે. રૂમમાં પંખાનો અવાજ ગુંજે છે, જૂના કાગળોની ગંધ આવે છે અને બારીમાંથી આવતો તડકો સિદ્ધાર્થના ચહેરા પર એક અજીબ છાયા પાડે છે. તેની આસપાસના લોકોની આંખોમાં સ્વાર્થ છે, પણ સિદ્ધાર્થની આંખોમાં કંઈક અલગ જ શોધ છે.

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે મેં ક્યારેય ભૂલાવ્યું નથી. સિદ્ધાર્થ એક ઇન્ટરવ્યુમાં છે. ઓફિસર પૂછે છે, “તમારી નજરમાં સૌથી મોટી ઘટના કઈ છે?” સિદ્ધાર્થ શાંતિથી જવાબ આપે છે, “વિયેતનામનું યુદ્ધ નહીં, પણ એક પક્ષીનું તેના માળામાંથી નીચે પડવું.” [medium pause] આ જવાબ પાછળનો તેનો આંતરિક સંઘર્ષ એ છે કે તે પોતાની માનવીય સંવેદનાને વેચીને નોકરી મેળવવા નથી માંગતો. તે વિચારે છે, “શું સફળતાનો અર્થ આટલો જ છે? આંધળું અનુકરણ?”

સુનીલ ગંગોપાધ્યાયની લેખનશૈલી અદ્ભુત છે. તેઓ ખૂબ જ સહજતાથી લખે છે, “માણસ જ્યારે હારવા માંડે છે, ત્યારે તે પોતાની જાતને શોધવા માંડે છે.” આ પુસ્તકનો સાચો સાર એ છે કે સમાજ ભલે તમને એક ‘પ્રતિદ્વંદ્વી’ એટલે કે હરીફ તરીકે જુએ, પણ તમારી ખરી લડાઈ તો તમારી પોતાની પ્રામાણિકતા સાથે છે.

[sigh] સિદ્ધાર્થ શું અંતે આ ભીડમાં ખોવાઈ જશે કે પછી પોતાના અસ્તિત્વને બચાવી શકશે? તે જ્યારે શહેરની શેરીઓમાં ભટકે છે, ત્યારે તેના મનમાં ઉઠતા વિચારો તમને પણ મજબૂર કરશે કે શું તમે ખરેખર જીવી રહ્યા છો કે ફક્ત ટકી રહ્યા છો? આ પુસ્તક વાંચ્યા પછી, તમે તમારી આસપાસના રસ્તાઓને ક્યારેય પહેલા જેવી નજરે નહીં જોઈ શકો. શું સિદ્ધાર્થ તેની અંતરાત્માને જીતાડી શકશે? તે જાણવા માટે, તમારે આ સફરનો હિસ્સો બનવું જ પડશે.