ਰਾਜਕਹਾਣੀ

ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹਲਦੀਘਾਟੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਧੂੜ ਅਤੇ ਪਸੀਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅੱਗ ਹੈ ਜੋ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਦਾ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਅਰਥ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ “Rajkahini” ਸਿਰਫ਼ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ। ਟੈਗੋਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਜਾਦੂਗਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। [short pause] ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਣੀ ਪਦਮਿਨੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਰ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦਾ ਧੂੰਆਂ। ਟੈਗੋਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: “ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਗਈਆਂ।”

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਸਲ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤਾਕਤ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਲਈ ਮਰ ਮਿਟਣ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [medium pause] ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਨਿਮਰਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵੁਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਬਹਾਦਰ ਬਾਦਲ ਵਰਗੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। [sigh]

ਕੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਚੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇ? ਇਹ ਸਵਾਲ “Rajkahini” ਦੇ ਹਰ ਪੰਨੇ ‘ਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਪੰਨੇ ਪਲਟਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਦੀ ਗਰਮ ਹਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਖੜਕਾਹਟ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵੇਗੀ। ਇਹ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਉਸ ਅਣਖੀ ਇਨਸਾਨ ਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। [long pause] ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ?