ਓਡਾਲਾ ਬਿੱਡਾ

ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਚੀਸ, ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਰੂਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਹੈ ‘Odala Bidda’ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਾਰ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਅਣਖ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ ਜੋ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਦਿਵਾਨੁਰੂ ਮਹਾਦੇਵਾ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਉਲੀਕੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੈਨਚਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਬਸੰਮਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਜ਼ਹਿਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਕਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਧੁੱਪ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਗਰਮ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਹਵਾ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੈਨਚਾ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਣ ਹਨ, ਜੋ ਉਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। [short pause]

ਇੱਕ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਉਸਨੂੰ ਧਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੈਨਚਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਠਰੰਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਖੂਨ-ਪਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।” ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਹੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਹਾਸੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਰ ਹੈ ਜੋ ਹਾਕਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਹੇਠ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। [medium pause]

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਇਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵਾ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ, ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਥਾਂ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਆਦਤ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਹੁੰਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਲ ਵਾਂਗ ਜੰਮ ਗਈ ਹੈ।” ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਅਣਖ ਮਿਲ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। [sigh]

ਕੀ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੈ? ‘Odala Bidda’ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੀ, ਸਗੋਂ ਜਵਾਬ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੈਨਚਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਤ ਅੰਤਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਅਟੱਲ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਜਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਅਧੂਰਾ ਨਾ ਛੱਡੋ।