ਵਿਕਰਮਾਰਜੁਨ ਵਿਜਯ

ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬੇਚੈਨੀ ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਮਾਣ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਹੈ ‘Vikramarjuna Vijaya’ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ। ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਨਸਾਨੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।

ਪੰਪਾ ਨੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਰਜੁਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਇਨਸਾਨ ਹੈ। [short pause] ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ, ਉਹ ਪਲ ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਖੂਨ ਦੀ ਗੰਧ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਖੜਕਾਹਟ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਹੱਥ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦਾ। ਅਰਜੁਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਇਹ ਜਿੱਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਬੈਠਾਂ?” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ, “ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਪੰਪਾ ਦਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼—ਜਿਸਨੂੰ ‘ਚੰਪੂ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਗਦ (ਨਸਰ) ਅਤੇ ਪਦ (ਕਵਿਤਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਅੱਖਰ ਇੱਕ ਹੀਰਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਸਲ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾ ਦੀ ਵਿਅਰਥਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਪਾ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ।

[sigh] ਕੀ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਇਹ ਸਫਰ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ‘Vikramarjuna Vijaya’ ਦੇ ਪੰਨੇ ਪਲਟਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਨੇ ਹੀ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ।

ਕੀ ਅਰਜੁਨ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਸਕੇਗਾ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਪਾਏਗਾ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਖੁਦ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। [medium pause] ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ।