ಸರಸ್ವತಿಚಂದ್ರ

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ಗೆಲ್ಲುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತನ್ನದೇ ಹೃದಯದ ಮೌನವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗದೆ ಸೋಲುತ್ತಾನೆ. ‘Saraswatichandra’ ಕಾದಂಬರಿಯ ತಿರುಳೇ ಈ ವಿರೋಧಾಭಾಸ. ಒಬ್ಬ ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತಕನಾದ ಸರಸ್ವತಿಚಂದ್ರ, ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಕುಮುದಳ ಪ್ರೀತಿ ಅವನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನೇ ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಗೋವರ್ಧನರಾಮ್ ಮಾಧವರಾಮ್ ತ್ರಿಪಾಠಿ ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ನಾವು ಸುವರ್ಣಪುರದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ದೀಪದ ಮಂದ ಬೆಳಕು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಆಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಧದ ಕಡ್ಡಿಯ ಸುವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮರದ ವಾಸನೆ ಬೆರೆತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕುಮುದಳ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಾನು ಮರೆಯಲಾಗದ ಆ ದೃಶ್ಯವಿದು. ಸರಸ್ವತಿಚಂದ್ರ ಕುಮುದಳನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: “ನನ್ನ ವೈರಾಗ್ಯವು ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.” ಅದಕ್ಕೆ ಕುಮುದೆ ಮೌನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ಮತ್ತು ಘನತೆ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಿಂಚುತ್ತಿವೆ. [short pause]

ಈ ಕೃತಿಯ ನಿಜವಾದ ಸಾರವೆಂದರೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಯಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷ. ಸರಸ್ವತಿಚಂದ್ರನ ಅಂತರಂಗದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ನೋಡಿ: ಅವನು ತಾನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಭಯವೆಂದರೆ, ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ತಾನು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸೋಲುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಅಳುಕು. ತ್ರಿಪಾಠಿಯವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: “ಮಾನವನ ಮನಸ್ಸು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಯಂತೆ, ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅದಕ್ಕೂ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ.” [sigh]

ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಲ್ಲ; ಇದು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಗುಜರಾತಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಿಂಬ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ತತ್ವಗಳಿಗಾಗಿ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಎಷ್ಟು ದೂರ ಸಾಗಬಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಟದಲ್ಲೂ ಜೀವನದ ಜಟಿಲತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸರಸ್ವತಿಚಂದ್ರನ ಅಲೆಮಾರಿ ಬದುಕು ಕುಮುದಳ ಸ್ಥಿರವಾದ ತಾಳ್ಮೆಯ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಈ ಭವ್ಯವಾದ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ನಿಮ್ಮೊಳಗೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆ ಮೌನದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ನೀವು ಈ ಮಹಾಕೃತಿಯನ್ನು ತೆರೆಯಲೇಬೇಕು.