दिवसाे आणि रात्री

क्षितिज नावाचा एक तरुण, जो आपल्याच घरात अनोळखी वाटू लागला आहे. त्याचे डोळे आता घराच्या जुन्या भिंतींकडे नाही, तर खिडकीबाहेर पसरलेल्या त्या अथांग भविष्याकडे लागलेले आहेत, जिथे सामाजिक अपेक्षांचे ओझे आणि स्वतःच्या अस्तित्वाची ओढ यात एक भयानक द्वंद्व सुरू आहे. रघुवीर चौधरी लिखित ‘Divaso Ane Ratrion’ मध्ये आपण क्षितिजला भेटतो, जो एका नैतिक पेचात अडकला आहे.

एक दृश्य माझ्या आजही डोळ्यांसमोर जिवंत आहे. कार्यालयातील ती गुदमरवणारी शांतता. टेबलावरची फाईल, त्यातील फसवणुकीचे आकडे आणि क्षितिजच्या हातातील थरथरणारे पेन. बाहेर दुपारचे कडक ऊन पडले आहे, पण त्याच्या केबिनमध्ये हवेत एक प्रकारचा थंडगार तणाव आहे. त्याचा बॉस त्याला सांगतोय, “क्षितिज, फक्त एक सही कर, आयुष्य सुसह्य होईल.” त्यावर क्षितिजचे उत्तर साधे पण धारदार आहे: “सही एका कागदावर नाही, माझ्या तत्त्वांवर होत आहे.”

[short pause]

रघुवीर चौधरी यांची लेखणी माणसाच्या मनातील ही घालमेल इतक्या बारकाईने टिपते की वाचकही स्वतःला त्या जागी शोधू लागतो. ते लिहितात, “माणूस जेव्हा सत्याचा रस्ता निवडतो, तेव्हा त्याला घराची ऊब सोडावी लागते, पण स्वतःच्या नजरेत तो पुन्हा एकदा जन्म घेतो.” [sigh]

हे पुस्तक केवळ एका तरुणाचा प्रवास नाही, तर ही एक साक्ष आहे की परंपरा आणि आधुनिकता यांच्या कात्रीत अडकलेला माणूस स्वतःची ओळख कशी शोधतो. यात एक संवाद आहे जो मनाला चटका लावतो. जेव्हा मित्र त्याला विचारतो, “इतका संघर्ष का?” तेव्हा क्षितिज उत्तरतो, “कारण ‘दिवस आणि रात्री’ यातील फरकाप्रमाणेच, माझ्या इच्छा आणि समाजाची बंधने यात आता मोठा काळोख पसरला आहे.”

ही कादंबरी वाचकाला प्रश्न पडायला भाग पाडते: तुम्ही कोणासाठी जगता? समाजाच्या चौकटीत फिट बसण्यासाठी, की स्वतःच्या तत्त्वांवर ठाम राहण्यासाठी? ‘Divaso Ane Ratrion’ मधील क्षितिजचा प्रवास तुम्हाला अंतर्मुख करेलच, पण त्यासोबतच तो तुम्हाला धाडस करायलाही शिकवेल. हा एक असा प्रवास आहे, जो एकदा सुरू केला की तुम्ही शेवटपर्यंत स्वतःला त्या पात्रांच्या दुःखात आणि विजयात पाहू लागाल. तुम्ही तयार आहात का, क्षितिजसोबत या संघर्षात सामील व्हायला?